Wikyrczak, Łucyszyna, Senik, Maria, Kruk, Afanasjewa, Michalicyna

 I

#solidarnizUkrainą

Iryna Wikyrczak

Oryginalnie napisane po angielsku

Jesteś poetką, mówią, oczekujemy

że dasz nam odpowiedzi

jesteś poetką, mówią, wytłumacz nam

wszystko wierszem

bolesnym, mocnym, oddaj swoją stratę

i opłakuj swoich zmarłych

kilkoma nowymi metaforami

spraw by słowa w twoim języku spotkały się

w porządku w jakim nigdy się nie spotykały

jesteś poetką, mówią.

Co mogę im odpowiedzieć jako poetka, kobieta,

przyjaciółka która straciła swoich przyjaciół

przez potwora wojny?

Która ma przyjaciół i przyjaciół przyjaciół

którzy nigdy nie wrócą?

Którzy zostawili domowe biblioteki płonące

razem z budynkami zniszczonymi bronią śmiercionośną

żeby sami mogli uciec i żyć?

Bez domów, bez książek, bez słów, ale jednak żyć.

Kim jestem jako poetka, która nie pochodzi z dotkniętych regionów,

czuję się jak oszustka wojenna, empatka

z kinematograficzną wyobraźnią

i wierszami wolnymi w głowie,

nie dająca sobie prawa do mówienia

o wojnie która nie jest nawet moja.

Jesteś poetką, mówią,

pochodzisz z TEGO kraju

oczekujemy że będziesz dawać odpowiedzi

pisać wiersze, wiesz.

Jak mogę odpowiedzieć im wierszem,

kiedy niepokój odbiera mi głos,

gra na moich strunach głosowych, połyka mi słowa?

Nie czytaliście tego wszystkiego w

New York Times, w Guardianie oraz

lokalnej prasie?

Nie wykorzystaliście empatii ani

wizualizacji z filmów które oglądaliście?

Mam wam wysłać link?

Nie piszę nawet tego wiersza

w języku ofiar

chociaż powinnam

bo to oni wszyscy szukają odpowiedzi,

bo to nie ja mam je znać.

21.02.2022

Z języka angielskiego przełożyła Aneta Kamińska

*

Iryna Wikyrczak (1988) – ukraińska menedżerka kultury, poetka, promotorka czytelnictwa oraz redaktorka. Studiowała na Wydziale Języków Obcych i Geografii Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego, gdzie w 2017 r. zakończyła studia doktoranckie. Autorka tomów poezji: „Rozmowa z anhełom” (2005) oraz „Zeitzug: Czernowitz-Prag-Wien” (2011). Tłumaczka „Paryskiej żony” Pauli McLain. W „Tygodniku Powszechnym” ukazywały się jej artykuły o współczesnych pisarzach ukraińskich. W 2014 r. była stypendystką programu Ministra Kultury Rzeczpospolitej Polskiej Gaude Polonia. Od 2010 r. pracuje jako menedżerka kultury. Pełniła funkcję dyrektorki wykonawczej festiwalu Meridian Czernowitz w Czerniowcach, była również założycielką Międzynarodowego Festiwalu Opowiadań Intermezzo w Winnicy. Organizowała także wycieczki literackie Cultour.ua do różnych miast Polski. W 2016 r. w wyniku konkursu została wybrana na pierwszą szefową Biura Programu Unii Europejskiej Kreatywna Europa. Następnie pracowała w departamencie rozwoju Urzędu Miasta Lwowa jako zastępczyni dyrektora. Przez dwa lata pełniła funkcję asystentki Olgi Tokarczuk i pracowała we Wrocławskim Domu Literatury. Członkini ukraińskiego PEN Clubu.

II

#przemoc #solidarnizukrainą

Oksana Łucyszyna

generation facebook

żona pisze do niego – wracaj

wracaj szybciej, gdziekolwiek jesteś

nie ma cię wśród jeńców

nie ma wśród poległych

ale przecież gdzieś jesteś

może zaczaiłeś się we wrogim mieście

ale przecież stamtąd wyjdziesz

wracaj, wracaj szybciej

ona pisze a wszyscy czytają

wszyscy czytają i nikt niczego nie może zrobić

czytają o jej nadziei i o jego śmierci

czytają i niczego nie mogą zrobić

co będziemy pamiętać po tej wojnie?

że dzieliliśmy ból a on wciąż się nie dzielił?

albo dzielił się

jak świeczka, płomieniem zapalał ekrany

dzielił się, ale nie mógł się zmniejszyć

Z języka ukraińskiego przełożyła Aneta Kamińska

*

Oksana Łucyszyna (1974) – poetka i prozaiczka. Urodziła się w Użhorodzie, od 2001 roku mieszka w Stanach Zjednoczonych. Ukończyła filologię angielską i francuską oraz gender studies. Autorka tomików poetyckich: Uswidomłena nicz (1997), Orfej Wełykyj (2000) i Ja słuchaju pisniu Ameryki (2010), zbioru opowiadań Ne czerwonijuczy (2007) oraz powieści Sonce tak ridko zachodyt' (2007). W ramach stypendium Fulbrighta pracowała w Polsce nad doktoratem na temat Brunona Schulza i Waltera Benjamina. Jej wiersze były publikowane w „Poboczach”, „Babińcu Literackim” oraz antologii Cząstki pomarańczy. Nowa poezja ukraińska (2011; tłum. Aneta Kamińska).

III

#SolidarnizUkrainą

Jewhenija Senik

***

Kiedy ona przyszła, bałam się wpuścić ją do siebie,

jakby była jakąś cholerą albo dżumą.

Jednak zapełniła sobą całą przestrzeń.

Zamknęłam okna i drzwi, żeby nie wdychać jej oddechu,

żeby nie poczuć jej ducha.

Bałam się, że przeniknie we mnie

i zniszczy mnie od środka.

Okazało się, że jest wszędzie,

bo to WOJNA.

I jednak przeniknęła we mnie.

Wycelowała mi w piersi.

Zniszczyła mnie.

Nie ma już tej, która jej się bała.

Usiłując zabić mnie,

zamiast tego zabiła mój strach.

Z języka ukraińskiego przełożyła Aneta Kamińska

*

Jewhenija Senik (1986) – ukraińska poetka i prozaiczka. Pochodzi z Donbasu, z Ługańska. Absolwentka filologii ukraińskiej Ługańskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki. W 2008 roku przebywała na stażu na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie pod kierownictwem prof. Janusza Riegera pracowała nad słownikiem ukraińsko-polskim. Autorka książek: „Przepraszam, nawczy mene mowczaty” (2008), „Pyśmowyj stił” (2015), „Krajina U, abo kazky czużym ditiam” (2016), „Budynok iz sirnykiw, uziatych iz riznych korobok” (2019).

IV

#przemoc #SolidarnizUkrainą

Malwina Lena Maria

wyrwani ze snu

tego dnia nie obudziło was słońce

mama nie podała ciepłego mleka

godzina czwarta to czas dla ptaków

tego dnia nie przywitaliście uśmiechem sąsiada

jego dom w gruzach stanął resztki spowija płomień

biała firana jak całun łomocze na wietrze

tego dnia z zaciśniętą dłonią chwyciliście za broń

po raz ostatni całując żonę i dzieci

by mogli znów wrócić do ciepłych łóżek

WY wyrwani ze snu przez śniących o potędze

*

Malwina Lena Maria właściwie to Helena Trzcionka-Kryściak.

Ślązaczka urodzona w Katowicach. Wydała cztery tomiki: "Lusterko do makijażu" (2012, "Złapałam sen w dłonie" (2016), "Kiedy nie widzę szybu…"(2019), "Lubię, kiedy pada – Ich mag es, wenn es regnet" (2020) – w wersji polsko-niemieckiej. Wiersze i proza autorki ukazały się w wielu antologiach, almanachach (w tym międzynarodowych). Tłumaczone na język angielski, niemiecki, hiszpański. Członkini Stowarzyszenia Autorów Polskich II Oddział Warszawa. Jej wallsy były wyświetlane na murze przy ulicy Brackiej w Krakowie w wersji polsko-angielskiej. Były prezentowane w audycjach poetyckich. Obecnie żyje w Niemczech.

V

#SolidarnizUkrainą

Hałyna Kruk

***

moja mowa miłości ma wybite zęby

wypluń, mówisz, wszystko to z siebie wypluń natychmiast!

teraz można wstawić o wiele równiejsze

z bardziej prawidłowym zgryzem niż poprzednie

mojej mowie miłości nie zostało żywego miejsca,

nie wchodź w te chaszcze, tam mina na minie, same potykacze

nigdy nie wiesz, co naprawdę ciągnie się za słowem,

które wspomnienie zaczepi, a które zdetonuje

nasadziliśmy tego żywopłotu, żeby nikt się nie narażał,

nawieszaliśmy znaków ostrzegawczych, żeby ochronić innych

przed śmiercią, zamaskowaną pięknym pejzażem

a ty proponujesz je po prostu zabrać, żeby nic

nie psuło obrazka, nie czekając na saperów,

nie oczyściwszy tych terenów z pustego trajkotu

moja mowa miłości jest ciężka jak spojrzenie ojca,

nie do podniesienia jak wieko na trumnie jego syna,

którego ciało przez tydzień służyło jako tarcza,

moja mowa miłości udławiła się słowami jak jego matka

pielęgnowałam ją, kiedy płakałam i żeby więcej nie płakać,

pielęgnowałam. plotłam ją jak siatkę maskującą,

odpowiednio pod kolory pory roku, żeby kogoś

ukryła

mówisz, nie jątrz. bądź mądrzejsza. bądź ponad to.

uspokój swoją mowę nienawiści. wyrzuć. wyrwij z siebie.

posadź na tej wypalonej ziemi kwiaty.

na tym pustym miejscu wewnątrz siebie i mowy

powinny ci przecież gdzieś zostać nasiona kwiatów

powinno ci przecież gdzieś zostać dobre słowo.

gdzieś za duszą, która ma wszystko wybaczać

moja mowa miłości tak się rozrosła,

że da się ją wyrwać tylko razem z językiem

że da się ją wyrwać tylko razem z duszą,

bezduszną

Z języka ukraińskiego przełożyła Aneta Kamińska

*

Hałyna Kruk (1974) – poetka i tłumaczka. Urodziła się i mieszka we Lwowie. Studiowała filologię ukraińską na Uniwersytecie im. Iwana Franki we Lwowie, tam też obroniła doktorat i obecnie wykłada literaturę światową. Autorka pięciu tomików poetyckich: Mandry w poszukach domu (1997), Slidy na pisku (1997), Obłyczczia poza switłynoju (2005), Spiw/isnuwannia (2013) i Dorosła (2017). Napisała cztery książki dla dzieci, z których dwie: Marko mandruje dowkoła switu i Ważko buty najmenszym (2003) ukazały się w piętnastu językach. Tłumaczka m. in. wierszy Wisławy Szymborskiej, Bohdana Zadury i Kazimierza Wierzyńskiego oraz prozy Jarosława Iwaszkiewicza, Stanisława Lema i Danuty Mostwin. Jej wiersze były wielokrotnie publikowane w polskich pismach literackich, weszły też do antologii: Pociąg do poezji (2011; tłum. Bohdan Zadura), Węzły, sukienki, żagle. Nowa poezja, ojczyzna i dziewczyna (2013; tłum. Artur Fryz), Portret kobiecy w odwróconej perspektywie. 12 poetek z Czech, Słowenii i Ukrainy (2013; tłum. Aneta Kamińska), „Wschód – Zachód. Wiersze z Ukrainy i dla Ukrainy” (2014; tłum. Aneta Kamińska) „Komiks wierszem po ukraińsku”(2015; tłum. Aneta Kamińska). W 2018 wyszedł też jej tomik „Wakacje nad Letą” w przekładzie Bohdana Zadury. Stypendystka programu Gaude Polonia Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczpospolitej Polskiej (Warszawa 2003, 2010) oraz Homines Urbani w Willi Decjusza (Kraków 2005).

VI

#SolidarnizUkrainą

Anastasija Afanasjewa

***

ona mówi:

w naszym domu nie ma odpowiedniej piwnicy

wyjechałam bo tam nie da się schować

przez tydzień nie mogłam wyjechać

mężczyźni rozpychali się łokciami

my jesteśmy słabsze więc się nie mieściłyśmy

wcześniej myśleliśmy o ładnych meblach

remoncie i podobnych rzeczach

teraz myślimy: nasza piwnica się nie nadaje

nie ukryje wszystko zawali się prosto na nas

lepiej siedzieć na zewnątrz

rozłożyliśmy na ziemi materace poduszki

żeby paść i leżeć jak tylko się zacznie

padaliśmy i leżeliśmy

mąż został na miejscu ktoś powinien być w domu

inaczej nie będzie dokąd wracać

oczywiście i tak nie wiadomo

ale pilnuje żeby nikt się nie wprowadził nie rozkradł rzeczy

dzwoni raz w tygodniu z któregoś bloku

gdzie cudem łapie zasięg

mówi jedno słowo i od razu się rozłącza

żyję

czekam na telefon w sobotę

kiedy po ulicy jechał

wszędołaz z przytwierdzonym moździerzem

nie pytaliśmy kim jesteście

po czyjej stronie za kim

po prostu padaliśmy na ziemię

w drodze na targ nad głowami świstało

przyjechaliśmy z jedną kraciastą torbą

ludzie się nie mieścili co tu mówić o rzeczach

ona mówi sierpniowe powietrze

wpada przez okno

na podwórku przejrzała śliwa

koledzy oglądają zbierają

mówią w zeszłym roku była wyjątkowo smaczna

w tym roku

już jest późno

słucham i nie wiem

tak naprawdę

jeśli piekło i raj istnieją

to dzieli je podróż

autobusem wypełnionym po brzegi

jeśli piekło i raj istnieją

gdzie w spokoju mogą przejrzeć śliwki

gdzie pada się na poduszki

w takim razie teraz przeżywamy

chwile po śmierci

Z języka rosyjskiego przełożyła Aneta Kamińska

*

Anastasija Afanasjewa (1982) – ukraińska rosyjskojęzyczna poetka i tłumaczka. Ukończyła Charkowski Narodowy Uniwersytet Medyczny, pracuje jako psychiatra i biegła sądowa z zakresu psychiatrii. Autorka książek: „Biednyje biełyje ludy” (2005), „Gołosa goworiat” (2007), „Biełyje stieny” (2010), „Sołdat biełyj, sołdat czornyj” (2010), „Połyj szar” (2012) „Otpieczatki” (2014). Laureatka wielu nagród poetyckich. Tłumaczy poezję z języka ukraińskiego i angielskiego.

VII

#przemoc #solidarnizukrainą

Kateryna Michalicyna

(dom bez domu)

trzecie lato w starym pochylonym domu

w jego kącikach ciemnych stunoga trwoga chodzi

czterdziestonoga – poprawia znad łóżka głos

czy to Matki Bożej czy pająka

który siedzi w sieciach i spode łba patrzy

grubiańsko wszystkimi ośmioma oczami

co ty wiesz? – pytasz i złościsz się bezsilnie

trzecie lato nie tam gdzie miałaś być

i nie tak i nawet czasem nie z tymi

trzecie lato mróz po skórze sypie igły

w najgorszy upał w najlepszy miodowy wieczór

i biegniesz do ekranu do radioodbiornika do monitora

jakby te projektowały otwarte rany

z cudzych żyć i dłoni które nie dosięgły

ostatniej w tej wielkiej wodzie słomki

i teraz ty delikatniejesz

toniesz

toniesz

w ciemności kulawej starego domu

(u niej też nagle – złamania łapek

nieważne setnych czy czterdziestych)

i tobie chyba trzeba czterdzieści dni modlić się

i prosić o nić z sieci pajęczych

na takie nietrwałe koło ratunkowe

pośród ścian i książek

które już nie utrzymują

ani twojego głosu

ani tego świata

tylko ciemność

tylko trwogę

już trzecie lato

Z języka ukraińskiego przełożyła Aneta Kamińska

*

Kateryna Michalicyna (1982) – poetka, tłumaczka, redaktorka. Pochodzi z okolic Równego, mieszka we Lwowie. Skończyła biologię na uniwersytecie w Równem i filologię angielską na Lwowskim Uniwersytecie im. Iwana Franki. Pracuje jako zastępca redaktora naczelnego w Wydawnictwie Starego Lwa. Autorka tomików poetyckich: Powiń (2002), Pilihrym (2003) i Tiń u dzerkali (2014) oraz książek dla dzieci: Babusyna hospoda, Łuhowa liryka, Chro roste u parku, Pro drakoniw i szczastia. Tłumaczka m.in. książek J.R.R.Tolkiena, Oscara Wilde’a, Sylvii Plath. Z języka polskiego przełożyła Tomka w krainie kangurów Alfreda Szklarskiego (2011). W Polsce jej wiersze były publikowane w trójjęzycznym piśmie „Radar” oraz w antologii Wschód – Zachód. Wiersze z Ukrainy i dla Ukrainy (tłum. Aneta Kamińska).

Jakymczuk, Musakowska, Kiwa, Zadorożna, Ciłyk, Czornohuz, Michalicyna, Hładun, Kruk, Senik, Gadżij, Szuwałowa, Kamińska,

 I

#przemoc #solidarnizukrainą

Lubow Jakymczuk

jak zabiłam

wszystkie moje związki rodzinne teraz są telefoniczne

wszystkie moje związki rodzinne są na podsłuchu

oni są ciekawi, kogo bardziej kocham, mamę czy tatę

oni są ciekawi, na co choruje moja babcia, która mówi do słuchawki: oj, oj-oj

oni są zaintrygowani, co myśli moja siostra o swoim chłopaku

który wcześniej był mój

wszystkie moje związki telefoniczne to związki krwi

cała moja krew jest na podsłuchu

oni muszą wiedzieć, ile jest procent ukraińskiej

polskiej, rosyjskiej i czy jest cygańska

oni muszą wiedzieć, czyim dawcą się stałam

oni muszą wiedzieć, czy nie spadła hemoglobina, czy dach jest nade mną

i czy można z błon komórkowych zbudować granice

między mną a moją mamą wyryto setki grobów

i nie wiem, jak je przeskoczyć

między mną a moim ojcem latają setki pocisków

i nie umiem patrzeć na nie jak na ptaki

między mną a siostrą są metalowe drzwi piwnicy

od wewnątrz podparte łopatą

między mną a moją babcią jest parawan z jej modlitw –

cienkie jedwabne ściany, za którymi nie słychać, zupełnie nie słychać

to jest bardzo proste – podtrzymywanie rodzinnych związków telefonicznych

to jest bardzo tanie – doładowywanie konta bezsennością i środkami uspokajającymi

to tak upija – słuchanie cudzej krwi w nałożonych słuchawkach

zwłaszcza, kiedy moja krew zmienia się w strzał:

piździach!

!

10 sierpnia 2014, Kijów

Z języka ukraińskiego przełożyła Aneta Kamińska

*

Lubow Jakymczuk (1985) – poetka, dziennikarka, scenarzystka i animatorka kultury. Urodziła się w Pierwomajsku w obwodzie ługańskim, obecnie mieszka w Kijowie. Studiowała filologię ukraińską na Uniwersytecie Ługańskim i Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Autorka tomików poezji , jak MODA (Lwów 2009), za który dostała nagrodę Prywitannia żyttia im. Bohdana Ihora Antonycza (2008) i nagrodę im. Wasyla Symonenki (2010) oraz Abrykosy Donbasu (2015). Tworzy poetycko-muzyczne projekty razem z kontrabasistą Markiem Tokarem (Kobieta, dym i niebezpieczne przedmioty; Lustra; Morele Donbasu) oraz Ołesią Zdorowecką (Wspólne). Jej wiersze były również śpiewane przez znaną piosenkarkę Marjanę Sadowską. Była organizatorką lub kuratorką takich wydarzeń kulturalnych jak: Rok Semenki (2012), DonKult (Lwów 2015), GalicjaKult (Charków 2016), Metro do Kybynec (2016). Jest jedną z autorek scenariusza filmu dokumentalnego Dom „Słowo” (2017), pokazywanego również na Warszawskim Festiwalu Filmowym. W 2015 roku kijowski magazyn „New Time” zaliczył ją do stu najbardziej wpływowych ludzi kultury na Ukrainie.

Wielokrotnie występowała w Polsce, m.in. podczas festiwali: Europejski Stadion Kultury (Rzeszów 2012) i Poznań Poetów (Poznań 2015) oraz na Warszawskich Targach Książki (2010). Jej wiersze były drukowane w pismach: „Akcent”, „Strony” (tłum. Bohdan Zadura), „Fraza” (tłum. Janusz Radwański), „Tygodnik Powszechny”, „Pobocza” (tłum. Aneta Kamińska) oraz wydaniach internetowych: „Radar”, „Wakat”, „Helikopter” i „Babiniec Literacki” (tłum. Aneta Kamińska). Weszły również do kilku antologii w przekładach Anety Kamińskiej: Cząstki pomarańczy. Nowa poezja ukraińska (2011), Wschód – Zachód. Wiersze z Ukrainy i dla Ukrainy (2014), Przewodnik po zaminowanym terenie (2016) oraz Listy z Ukrainy. Antologia poezji (2016). W 2010 roku była stypendystką programu Ministra Kultury RP Gaude Polonia.

II

#przemoc #solidarnizukrainą

Julija Musakowska

S(po)tworzenie

Chłopczyk z zabawkowych klocków buduje miasto.

Widzę jego iglice nastroszone, dachy zielone.

Widzę jego duszące winorośle trzymające oś,

widzę ludzi, którzy ścinają te winorośle i nie słyszą lamentu.

Ludzie ubrani w skórzane fartuchy i rękawice,

ludzie przywykli zmiatać wszystko, co stoi im na przeszkodzie.

Chłopczyk w górze podpiera podbródek prawicą;

już zna imię tego miasta, ale nie wypowiada.

Tylko otula je polami rzepakowymi –

chciwą pierzyną doskonałego wizerunku.

Winorośle krzyczą. Linia horyzontu jest łamana –

wyszukany kardiogram ich krzyku.

Chłopczyk na razie nie wtrąca się, obserwuje,

wznosi mosty nad rzeką podobne do aureoli.

Kule żwiru trzeszczą pod jego nogami,

iskry się krzeszą i ludzie biegną za nimi.

On im postawi z czerwonego kamienia wieżę,

położy na wierzchołku kulę kryształową –

znak tego, że sami do siebie nie należą,

wierny amulet od ich własnego szału.

Ścinają winorośl, a ona podnosi się jak najwyżej.

Łagodnie oplata kryształ i wrasta w niego.

Kula spadnie –

i kamienia na kamieniu nie zostawi.

Chłopczyk odejdzie, odsunąwszy ją nogą.

5 maja 2014

Z języka ukraińskiego przełożyła Aneta Kamińska

*

Julija Musakowska (1982) – poetka i tłumaczka. Mieszka we Lwowie. Absolwentka stosunków międzynarodowych na Lwowskim Uniwersytecie im. Iwana Franki. Autorka tomików poetyckich: „Na wydych i na wdych” (2010), „Masky” (2011), „Poluwannia na tyszu” (2014), „Czołowiky, żinky i dity” (2015) oraz „Boh swobody” 2021). Jej wiersze weszły do antologii w przekładach Anety Kamińskiej: „Wschód – Zachód. Wiersze z Ukrainy i dla Ukrainy” (2014) i „Listy z Ukrainy. Antologia poezji” (2016), były też publikowane na stronach: Babiniec Literacki i ArtPapier.

III

#przemoc #solidarnizukrainą

Ija Kiwa

***

czy jest w naszym kranie gorąca wojna

czy jest w naszym kranie zimna wojna

jak to wcale nie ma wojny

przecież obiecali że będzie po południu

na własne oczy widzieliśmy ogłoszenie

„dostawa wojny pojawi się po czternastej zero zero”

i teraz już trzy godziny bez wojny

sześć godzin bez wojny

co jeśli wojny nie będzie do samego wieczora

ani uprać bez wojny

ani ugotować

samej herbaty bez wojny nie da się napić

i teraz już osiem dni bez wojny

brzydko od nas pachnie

żony nie chcą się z nami kłaść do łóżka

dzieci pozapominały jak się uśmiecha i narzekają

dlaczego zawsze myśleliśmy że wojna nigdy się nie kończy

zaczniemy chyba zaczniemy chodzić po wojnę do sąsiadów

na drugą stronę naszego zielonego parku

bojąc się rozchlapać wojnę po drodze

traktując życie bez wojny jako przejściowe trudności

w tutejszych stronach uważa się że to nienormalne

jeśli wojna nie płynie po rurach

do każdego domu

do każdego gardła

Z języka rosyjskiego przełożyła Aneta Kamińska

*

Ija Kiwa (1984) – ukraińska poetka, tłumaczka i dziennikarka. Urodziła się w Doniecku, w 2014 – na skutek działań wojennych na Donbasie – przeprowadziła się do Kijowa. Absolwentka filologii Donieckiego Uniwersytetu Narodowego. Wiersze pisze po rosyjsku i ukraińsku. Autorka książek poetyckich: „Podalsze ot raja” (2018) i „Persza storynka zymy” (2019). Przetłumaczyła na język ukraiński powieść Marii Galiny „Autochtoni”. Przekłada wiersze współczesnych poetów ukraińskich, rosyjskich i polskich. Jako tłumaczka i redaktorka współpracuje z projektem PJ Library na Ukrainie, popularyzującym żydowskie książki dla dzieci. W Polsce jej wiersze były zamieszczane w „Babińcu Literackim”, „Śląskiej Strefie Gender”, „ArtPapierze”, „Wizjach” (tłum. Aneta Kamińska), „Helikopterze” (tłum. Tomasz Pierzchała) oraz w antologii „Ukraińska Nadzieja” (tłum. Karolina Olszewska).

IV

#SolidarnizUkrainą

Ołena Zadorożna

***

ta która umiała najlepiej ciąć marzenia na kawałki

wypalać na żywca wymyślne rysunki

wyrywać korzenie które powrastały w serce

umiejętności które wierzyła już się nie przydadzą

umiejętności które pamiętała mechanicznie

nawet półprzytomność nie wytrąci z rytmu

kiedy się zrozumie że głębia nie jest nic warta

i piękno jednak nie ratuje twojego świata

zamykać drzwi wyrzucać klucze

obejmować się z deszczem i tonąć w mżawce grudnia

iść donikąd i nie oglądać się nawet jeśli bardzo by się chciało

wierzyć że tak dla wszystkich będzie lepiej

wierzyć że droga przylegała właśnie do tej granicy

wiedzieć że przed nami tak samo nic

jak i lata temu jak i wieczność temu

a to co za nami już stało się historią

zabić maleńką dziewczynkę z wesołymi oczami

która na chwilę uwierzyła w szczęście co istnieje

która beztrosko śmiała się w twarz wiatrowi

przypuszczając że w tej chwili jest wszechmogąca

ale grudzień pomyślał inaczej i WOJNĄł zimnem

zakrzyczał jej przenikliwy głos hałasem tłumu

przekreślił marzenie na biało a potem utopił je w brudzie

nawrócił oczy na religię smutku a ręce na drżenie

maleńka dziewczynka chce zasnąć

bawi się ostrzami układając pasjanse śmierci

mknie naprzód tracąc panowanie

upada na kolana

upada

zalewając się śmiechem

przez łzy

Z języka ukraińskiego przełożyła Aneta Kamińska

*

Ołena Zadorożna (1984) – ukraińska poetka, dziennikarka i aktywistka. Pochodzi z Połtawy, mieszka w Kijowie. Absolwentka Wydziału Filologii Połtawskiego Uniwersytetu Pedagogicznego. Autorka książek poetyckich: „Toj, szczo zumiw woskresnuty” (2015) i „Dorohamy schymnyka” (2017). Laureatka Nagrody Literackiej im. Wasyla Symonenki (2016). W latach 2014-2015 była wolontariuszką na terenie działań wojennych w Donbasie.

V

#przemoc #solidarnizukrainą

Iryna Ciłyk

.japonki i kamasze

Ludzie w japonkach vs ludzie w kamaszach.

Chociaż nie, nie ma żadnego versusu.

Nie ma sprzeczności.

Ludzie w japonkach czekają

na ludzi w kamaszach,

odmierzają każdy krok, każdy dzień –

trzysta sześćdziesiąt pięć, trzysta sześćdziesiąt cztery...

Albo nie czekają.

Pakują walizki do Grecji.

Wakacje, lato.

Nikt nie jest ostatecznie winien.

Albo nie czekają i pakują walizki do Grecji,

ale przelewają, przelewają

wszystkim achillesom na nowe letnie kamasze

z nubuku i cordury.

Żeby się oddychało.

Żeby ochroniło.

Wariantów jest niezliczona ilość.

Wszystkie słuszne albo nie.

Wieczorami ludzie w kamaszach

zrzucają ciężar

i rakiem chowają się do swoich pancerzy –

swoich śpiworów.

Przeglądają przez jakiś czas posty

równoległych żyć w smartfonach,

dziwią się trochę.

Grecja. Super. Kiedyś i ja...

A potem przychodzą krótkie nieznośne sny

o bachantkach albo syrenach

o miodowych głosach.

Śpij, mój miły.

Wiesz, nad ranem

zawsze śnią się

bliscy ludzie w japonkach

i ci drudzy

w maleńkich ortopedycznych sandałkach.

Z języka ukraińskiego przełożyła Aneta Kamińska

*

Iryna Ciłyk (ur. 18.11.1982) – poetka, prozaiczka i reżyserka. Urodziła się i mieszka w Kijowie. Absolwentka Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji. Pracuje jako reżyserka oraz asystentka reżysera. Zrealizowała krótkometrażowe filmy: „Wdoswita” (Blue Hour; 2008), „Pomyn” (2012), „Dim” (2016), „Tajra” (2017). Jej pełnometrażowy film dokumentalny „Ziemia jest niebieska jak pomarańcza” (2020) otrzymał nagrodę za reżyserię na festiwalu niezależnego kina Sundance Film Festival w USA oraz kilka innych ważnych nagród, w tym Grand Prix festiwalu Millenium Docs Against Gravity w Polsce. Autorka książek poetyckich: „Ci” (2007) i „Hłybyna rizkosti” (2016) oraz prozatorskich: „Pislawczora” (2008), „Rodymky” (2012) i „Czerwoni na czornomu slidy” (2015). W Polsce jej wiersze były publikowane w Babińcu Literackim i ArtPapierze, a także w antologiach: „Wschód – Zachód. Wiersze z Ukrainy i dla Ukrainy” (2014; tłum. Aneta Kamińska) oraz „Listy z Ukrainy. Antologia poezji” (2016; tłum. Marcin Gaczkowski).

VI

#SolidarnizUkrainą

Jaryna Czornohuz

[Stworzenie Świata, o jakim się nie wspomina]

nie potrzeba wiele rozumu żeby płakać nad grobami – napisał ktoś kiedy wojna stała się zwyczajna na tyle że zaczęto się wahać czy to jeszcze wojna

kiedy świat nie został zniszczony

kiedy Słońce nie zgasło

kiedy w milczeniu pojawił się głos

i żyjesz tak

jakby już się zakończyło twoje życie

jakby koniec już był za tobą

a to było – życie po życiu

wśród wiecznego lata i broni

obcy język – jak śnieg, który się nie roztopi nawet w środku lata

na czarnych ramionach ziemi stoi niewidzialna Antarktyda

utknęła w zamarzniętym gruncie

i w zasadzce wszechświata czeka jeszcze kilka miliardów lat aż Słońce zagaśnie i da drugą szansę

odkąd Słońca zabrakło nic się nie zmieniło

zmienił się tylko kolor twarzy kilku tysięcy ludzi

w ciągu tych lat

Serhij stracił Janę

Julia straciła Illę

Inna straciła Igora

Hałyna straciła Mykołę

wszystkie imiona są prawdziwe żadne straty niewymyślone

kłamstwo pojawia się z zapomnienia

świat zrobił się uczciwy kiedy wymienił wszystkie imiona

świat zrobił się uczciwy kiedy wszyscy którzy zginęli i wszyscy którzy stracili

zaczęli żyć życiem po życiu

Z języka ukraińskiego przełożyła Aneta Kamińska

*

Jaryna Czornohuz – ukraińska poetka i tłumaczka z języka angielskiego. Absolwentka Wydziału Humanistycznego Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Aktywna uczestniczka Rewolucji Godności. W latach 2010-2019 zajmowała się działalnością społeczną, m.in. obroną i popularyzacją języka ukraińskiego. W 2019 roku została wolontariuszką medycznego ochotniczego batalionu „Hospitaljery”, a od 2020 roku jest sanitariuszką wojskową 140. samodzielnego batalionu rozpoznawczego morskiej piechoty Sił Zbrojnych Ukrainy. Inicjatorka trzymiesięcznego protestu Wiosna_na_granicie (2020). Autorka książki poetyckiej „Jak wyhynajet’sia wojenne koło” (2020).

VII

#przemoc #solidarnizukrainą

Kateryna Michalicyna

(...)

prosisz dzieci żeby nie strzelały

nie bawiły się w wojnę

chodzisz jak na paluszkach

i jakoś zbyt cicho

nie po ostrzu noża i nawet nie po

kruchym lodzie

nie po szkle tylko po dźwiękach

i dźwięki te jęczą

że bieda bieda

i że ty jej nie poznajesz

nie odwrócisz

nie nawleczesz na broń

jak nitkę na czarną igłę

świat za bardzo się chwieje

wszystkie sto naście opornych wież

a słonie i żółwie oporne

pokłoniły się staremu molochowi

i dlatego ty na paluszkach

dlatego ty dzisiaj tak

jak ptak w klatce –

obijasz się o ściany

przepuszczasz godziny

wypuszczasz z rąk chochlę

prosisz dzieci żeby nie strzelały

nie szły na wojnę

Z języka ukraińskiego przełożyła Aneta Kamińska

*

Kateryna Michalicyna (1982) – poetka, tłumaczka, redaktorka. Pochodzi z okolic Równego, mieszka we Lwowie. Skończyła biologię na uniwersytecie w Równem i filologię angielską na Lwowskim Uniwersytecie im. Iwana Franki. Pracuje jako zastępca redaktora naczelnego w Wydawnictwie Starego Lwa. Autorka tomików poetyckich: Powiń (2002), Pilihrym (2003) i Tiń u dzerkali (2014) oraz książek dla dzieci: Babusyna hospoda, Łuhowa liryka, Chro roste u parku, Pro drakoniw i szczastia. Tłumaczka m.in. książek J.R.R.Tolkiena, Oscara Wilde’a, Sylvii Plath. Z języka polskiego przełożyła Tomka w krainie kangurów Alfreda Szklarskiego (2011). W Polsce jej wiersze były publikowane w trójjęzycznym piśmie „Radar” oraz w antologii Wschód – Zachód. Wiersze z Ukrainy i dla Ukrainy (tłum. Aneta Kamińska).

VIII

Daryna Hładun

ambasadorzy wojny

owijamy się w narzutę wojny

przechodzimy na dietę wojenną

na śniadanie jest wojna

wojna na obiad na kolację

wojna wylewa się nam z oczu

ściera podeszwy naszych ciężkich butów

włazi jak drzazgi pod skórę i zaczyna ropieć

przenosimy wojnę w naszych głowach

przenosimy wojnę w naszych ustach

pieszo w samochodach ciężarowych i osobowych w kursowych autobusach międzymiastowych oraz pociągach podmiejskich

przez granice większych i mniejszych miejscowości przez granice państw

etery radiowe które teraz tylko wojna-wojna

włączamy telewizor – wojna-wojna

wypełniamy wojną poczekalnie cudze domy drogi rozmowy telefoniczne

przekazujemy to co widzieliśmy i słyszeliśmy oraz nowiny z frontów

usiłujemy wyrzucić z siebie wojnę wydusić wojnę wymyć z siebie wojnę

ale wojna nie opuszcza żadnego z naszych ciał

w głębi ust nie kończą się słowa

1.03.2022

Przełożyła Aneta Kamińska

*

Daryna Hładun (1993) – ukraińska poetka, performerka, literaturoznawczyni i tłumaczka. Jako doktorantka Narodowej Akademii Nauk bada ukraiński performance poetycki. Autorka książek poetyckich: „rubaty derewo” (2017) oraz „Iz tini krasywych czerwonych chłopczykiw” (2020). Współautorka zinów poetyckich: „Dokumentacija tiła” (2018) i Łohohraficzna poezija” (2019). Współtłumaczka książek Walżyny Mort i Sylvii Federici na język ukraiński.

IX

#SolidarnizUkrainą

Hałyna Kruk

***

stoisz z plakacikiem „no war” jakby to był odpust za to,

czego już nie da się odwrócić: wojny się nie zatrzyma

jak jasnej krwi z rozerwanej arterii –

płynie wartko, pozbawiając sił i życia,

wchodzi do naszych miast uzbrojonymi ludźmi,

rozsypuje się po podwórkach wrogimi grupami dywersyjnymi,

podobnymi do śmiertelnych kulek rtęci, których już się nie wyzbiera,

nie odda z powrotem, chyba że wyśledzą i unieszkodliwią

ci cywile menedżerowie, urzędnicy, informatycy i studenci,

których życie nie przygotowało do walk ulicznych, ale wojna uczy

w warunkach polowych, na do bólu znajomej miejscowości, na gorąco,

do obrony terytorialnej najpierw biorą mężczyzn z doświadczeniem bojowym,

potem już nawet tych, którzy mają za sobą tylko Diunę i Fallout,

no i jeszcze krótkie warsztaty z przygotowania koktajli wybuchowych

u znajomego barmana. w najbliższym nocnym klubie

śpią dzieci, płaczą dzieci, rodzą się dzieci

na świat tymczasowo nienadający się do życia,

na podwórkowym placu zabaw spawają jeże kolczaste

i rozlewają śmiertelne „napoje” – rodzinnym biznesem,

całymi klanami, które wreszcie odkryły radość obcowania ze sobą

i zgodnej pracy zespołowej – wojna skraca odległość

od człowieka do człowieka, od narodzin do śmierci,

od tego, czego sobie nie życzyliśmy –

do tego, do czego okazaliśmy się zdolni

– mamo, odbierz – drugą godzinę prosi kobieta

w piwnicy bloku, uparcie i głucho,

nie przestając wierzyć w cud,

ale jej mama jest poza zasięgiem, na tym przedmieściu,

gdzie wielkie płyty ułożyły się jakie tanie klocki

od masowych strzałów, gdzie wieże komunikacji jeszcze wczoraj

przestały się komunikować, gdzie świat rozerwał się na przed wojną i po

wzdłuż nierównego zgięcia plakacika „no war”,

który wyrzucisz do najbliższego śmietnika,

wracając z protestów do domu, rosyjski poeto

wojna zabija rękami obojętnych

a nawet rękami bezczynnych współczujących

Z języka ukraińskiego przełożyła Aneta Kamińska

*

Hałyna Kruk (1974) – poetka i tłumaczka. Urodziła się i mieszka we Lwowie. Studiowała filologię ukraińską na Uniwersytecie im. Iwana Franki we Lwowie, tam też obroniła doktorat i obecnie wykłada literaturę światową. Autorka pięciu tomików poetyckich: Mandry w poszukach domu (1997), Slidy na pisku (1997), Obłyczczia poza switłynoju (2005), Spiw/isnuwannia (2013) i Dorosła (2017). Napisała cztery książki dla dzieci, z których dwie: Marko mandruje dowkoła switu i Ważko buty najmenszym (2003) ukazały się w piętnastu językach. Tłumaczka m. in. wierszy Wisławy Szymborskiej, Bohdana Zadury i Kazimierza Wierzyńskiego oraz prozy Jarosława Iwaszkiewicza, Stanisława Lema i Danuty Mostwin. Jej wiersze były wielokrotnie publikowane w polskich pismach literackich, weszły też do antologii: Pociąg do poezji (2011; tłum. Bohdan Zadura), Węzły, sukienki, żagle. Nowa poezja, ojczyzna i dziewczyna (2013; tłum. Artur Fryz), Portret kobiecy w odwróconej perspektywie. 12 poetek z Czech, Słowenii i Ukrainy (2013; tłum. Aneta Kamińska), „Wschód – Zachód. Wiersze z Ukrainy i dla Ukrainy” (2014; tłum. Aneta Kamińska) „Komiks wierszem po ukraińsku”(2015; tłum. Aneta Kamińska). W 2018 wyszedł też jej tomik „Wakacje nad Letą” w przekładzie Bohdana Zadury. Stypendystka programu Gaude Polonia Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczpospolitej Polskiej (Warszawa 2003, 2010) oraz Homines Urbani w Willi Decjusza (Kraków 2005).

X

#SolidarnizUkrainą

Jewhenija Senik

Niebo nad Donbasem

Ta ziemia nie może zadać bólu

ni swoim, ni obcym, ni mnie, ni tobie.

Ta ziemia jest łagodna i czuła,

trzyma na swoich dłoniach niebo.

Trzyma niebo w sobie.

Bzowe, różowe, waniliowe, twoje.

Patrzysz na nie w nocy,

przez dziurki w namiocie widzisz gwiazdy.

Nie dają ci zasnąć.

To niebo nie daje ci snu.

Nisko spada na ziemię,

kładzie ci się na piersi,

przykrywa cię sobą.

A tymczasem nad niebem, za niebem i ponad nim

przelatują piekielne grady.

Patrzysz na nie spokojnie,

jak na spadające gwiazdy czy latające komety.

Wyczuwasz ciałem, jak wzdryga się ziemia.

Boli ją, ale ona nie może zadać bólu.

Weź więc niebo,

załóż je na kamizelkę kuloodporną,

zapnij na nim gwiazdy zamiast guzików.

Przykryj tym niebem, jak brezentem, ziemię,

ochroń ją od gradów, huraganów, tornad.

Ona nie zada ci bólu,

ale ty jej też nie zadawaj.

Przełożyła Aneta Kamińska

*

Jewhenija Senik (1986) – ukraińska poetka i prozaiczka. Pochodzi z Donbasu, z Ługańska. Absolwentka filologii ukraińskiej Ługańskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki. W 2008 roku przebywała na stażu na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie pod kierownictwem prof. Janusza Riegera pracowała nad słownikiem ukraińsko-polskim. Autorka książek: „Przepraszam, nawczy mene mowczaty” (2008), „Pyśmowyj stił” (2015), „Krajina U, abo kazky czużym ditiam” (2016), „Budynok iz sirnykiw, uziatych iz riznych korobok” (2019).

XI

#przemoc #SolidarnizUkrainą

Oksana Gadżij

***

nikt mi nie opowiedział jak to przeżywać

jak to odczuwać

żyć z tym

głaskać psa

zanim odda się na przechowanie

i długo potem nie myć rąk

zamknąć klatkę szynszyli

posłuchać śpiewu szczygła

nasypać im obojgu karmy wiedząc

że nie przeżyją

opłacić ratę hipoteki

za mieszkanie z trzema balkonami

z których szkło pewnie zasypało wykładzinę

obejmując

zacisnąć ręce na twoich plecach

tak jak ty potem będziesz zaciskać kamizelkę kuloodporną

naucz mnie reagować

słowami „wojny nie ma”

na wiadomość od siostry że zatopiło piwnicę

i śpią za ścianą w poprzek łóżka

na płacz dziecka przyjaciół

że nie chce iść do schronu

naucz mnie czuć dumę z zabójców

nieufność wobec własnych oczu

nienawiść do mojego kraju

takiego delikatnego że chce się swoim ciałem zasłonić każdy budynek

każdy obraz Prymaczenko

każdego wygnanego z własnego domu

naucz się

żyć z tym

Z języka ukraińskiego przełożyła Aneta Kamińska

*

Oksana Gadżij (ur. 1992) – ukraińska poetka i projektantka. Laureatka wielu konkursów, w tym trzykrotnie konkursu wydawnictwa „Smołoskyp” (2013, 2014, 2015). Jej wiersze były publikowane między innymi w antologiach: „Nebesna sotnia”, „Bandersztatna antołohija”, „Fileo + Logos”, „Witer zmin”, „Kasztanowyj dim”. Przygotowuje do wydania debiutancki zbiór wierszy „Phantom limb”. W Polsce jej wiersze ukazały się w „Arteriach” i „Babińcu Literackim” (tłum. Aneta Kamińska), brała również udział w festiwalu Puls Literatury w Łodzi.

XII

#solidarnizUkrainą

Iryna Szuwałowa

Kijów – Nankin

(moim bliskim)

1. niewyrażalne

o o o

tu tu

ono leży

to niewyrażalne

ciężkie

jak martwe ciało

bliskiej osoby

długie

jak noc kiedy

mają bombardować

bierz niewyrażalne

pod mokre od krwi pachy

ciągnij je

zostawiaj ślady

niech rano

te czerwone smugi

będzie widać

z daleka

2. poetka nie może pisać o wojnie

nie ofiara nie uczestniczka

nie obrończyni nie obserwatorka

nie osoba postronna kto w takim razie

wojna rozdała wszystkim role – jaka jest twoja?

zatykać dłonią usta?

pisz pisz

nietrzymaczka języka za zębami

nagle zamilkła kiedy wydawać by się mogło

właśnie czas mówić ale

co powiedzieć kiedy tam

wszystko wokół krzyczy

wołają syreny

trzeszczą wysokie dymy

piszczą kółka walizek ewakuacyjnych

wyją rozpaczliwie krzywe usta

wybitych okien

ona przysyła wiadomość

„obok właśnie huki

latają myśliwce”

ty nie wiesz

co jej odpisać

3. wiosna

w moim

mimo-wszystko-kraju

kobieta której imienia nie mogę wymienić

czeka na wiosnę i wojnę

wyjmuje z szafy naszą wspólną przyszłość

przykłada ją do siebie przed lustrem

uśmiecha się

i dopiero kiedy na tylnym planie

włącza się alarm przeciwlotniczy

jej uśmiech blednie więdnie

ona niechętnie opuszcza ręce

zwija naszą przyszłość

chowa ją do szafy

przeczekuje nalot na podłodze w łazience

to nie sezon

4. drewniani bogowie

co wiedzieliście moi drewniani bogowie

moje szczwane złote lisy

kiedy mój samolot

zostawiał pod sobą

szare czarne rude

listopadowe pole pod boryspolem

lustrzane łatki jesiennej wody

co widzieliście

ze swojej zakurzonej

półki na książki kiedy

przynosiłam wam

szyszki listki kamyki

dziękując za

jak myślałam

nową pracę

udaną przeprowadzkę

wreszcie wydaną wizę

a okazało się że

za wieczór kiedy nikt nie strzela

za miasto do którego nie wjeżdżają czołgi

za to że ta prawie osiemnastolatka

nie musi nikogo zabijać

nie musi ginąć

5. tak wygląda twarz

tak wygląda twarz mojego dziecka

które zaraz mi powie

mamo czytałaś wiadomości

mamo wojna

tak wygląda twarz

koreańskiego nastolatka

który pyta „nauczycielko wszystko u pani w porządku?”

który pyta „nauczycielko jak tam wasi?”

który pyta

„nauczycielko przecież to dwudziesty pierwszy wiek

co to do cholery?”

6. ochotnik

ojciec mojego dziecka

stoi w kolejce

żeby zgłosić się na ochotnika

do obrony terytorialnej

zazwyczaj rzadko dzwonimy do siebie

ale tu…

ale tu.

kolejka długa

stoją już od rana

głos w telefonie raźny

prawie wesoły

jak ty

wiecznie wykończony swoimi wrzodami

niezdolny do ugotowania zupy

wbicia gwoździa wyniesienia śmieci

podlania kwiatów w porę

przekonania kota żeby nie drapał kanapy

jak ty utrzymasz broń

jak będziesz strzelał do

krwawych chłopców z permu

krwawych chłopców spod irkucka

chłopców nauczonych zabijać

wiem

będziesz strzelał celnie

7. kolczyki

zbierając się do pracy

nagle przyłapuję się na myśli

czy nie lepiej założyć

jakieś prostsze kolczyki

jeśli dzisiaj tam

ktoś zginie

co będę robiła

zapłakana

wściekła

bezradna

idiotka

w tych wesołych

w tych jaskrawych

8. kiedy śpisz

jest mi łatwiej kiedy śpisz

bo wydaje mi się że kiedy śpisz

nie możesz umrzeć

przecież we śnie

jesteś i tak zbyt blisko

tego drugiego świata

w którym już nikt nie strzela

tym bardziej że kiedy śpisz

ja nie śpię

więc w pewnym sensie

stoję na straży

jeśli nie ciebie

(jesteś tak daleko)

to tego dnia

tego światła

o sześć godzin przed tobą

niosę to poranne słońce jak sztandar

który powiewa

i nad krajem żywych

i nad krajem zmarłych

ich pogranicznicy

rozwiesili karabiny na drzewach

położyli się leniwie na trawie

te dwa kraje

jeszcze nie zerwały

stosunków dyplomatycznych

9. luty

planowaliśmy przejść przez ten luty

jak przez każdy inny miesiąc –

może tylko krótszy

przejść jak przechodzi się przez rzeczkę

dzień w dzień

z kamienia na kamień

po przejściu postać

na zielonym brzegu wiosny

natomiast ta rzeka ryczy i łapie nas za nogi

taka czerwona spieniona oślizgła

naprawdę „luta”

po kolana w mroku

naprędce budujemy tratwy

nasze podwinięte nogawki

robią się ciężkie

nabrzmiewają

może zwycięstwem

może śmiercią

10. bułka

nad rzeką i z bułką w rękach

udaję że śmierć nie istnieje

wiosna idzie nad śliwami brzęczy

wiosna idzie wiosna jest już w nankinie

wojska idą w kijowie są wojska

nad rzeką i z bułką w rękach

udaję że śmierć nie istnieje

a śmierć idzie a śmierć już brzęczy

nad śliwami nad wiśniami i pigwą

bezlitosne żądła metalowych pszczół

wiosna idzie wiosna jest już w nankinie

wojska idą w kijowie są wojska

czytam posty

płaczę prosto w bułkę

11. trwoga

trwoga

siedzi mi na szyi

jak włochaty diabeł

diabeł z ludzką twarzą

diabeł z twarzą maleńkiego człowieczka

z wielkim czarnym cieniem

który kładzie się na pół europy

gogolewszczyzna dostojewszczyzna

krwawe siekiery smutne czasy

dżuma u drzwi wróg u wrót

europa się waha

europa ostrożnie się cofa

zakłopotana stara się

zetrzeć czerwone bryzgi

ze swoich lakierowanych butów

12. swoi

każdy zbombardowany dom na zdjęciu

najpierw wydaje się własny

każde dziecko które śpi w kijowskim metrze

ma twarz

twojej córki

nowiny dzieją się nie z nami

dzieją się z nami

kobieta na zdjęciu

która rozpaczliwie zatyka dłonią

boleśnie wykrzywione usta

nie znam tej kobiety

znam tę kobietę

Nankin, 24-26 lutego 2022

Z języka ukraińskiego przełożyła Aneta Kamińska

*

Iryna Szuwałowa (1986) – ukraińska poetka i tłumaczka. Absolwentka Wydziału Filozofii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki oraz Kijowskiego Instytutu Tłumaczy. Jako stypendystka programu Fulbrighta uzyskała tytuł magistra z literaturoznawstwa porównawczego w USA, natomiast tytuł doktora na uniwersytecie w Cambridge. Autorka książek poetyckich: „Ran” (2011), „Os” (2014), „Az” (2014) oraz „kamińsadlis” (2020). Laureatka licznych nagród za twórczość poetycką i translatorską, m.in. Litakcentu oraz lwowskiej Nagrody Miasta Literatury UNESCO. Członkini ukraińskiego PEN Clubu.

XIII

#SolidarnizUkrainą

Aneta Kamińska

rozkładam kanapę

1.

rozkładam kanapę

kasia pożycza mi prześcieradło

na którym zmieszczą się

luba julija ołena oksana

iryna jaryna daryna marjana marianna

chrystia katia ija

i hala kiedy wyjdzie

z wanny

(gdy odwołają wreszcie

alarm)

2.

rozkładam kanapę

pod mapą ukrainy na której jeszcze

i donieck i ługańsk i krym

i mariupol cały i chersoń i charków

i w buczy bloki pełne poetów

i irpeń wre tylko

wierszami

3.

rozkładam kanapę

asia w tym czasie teściów wyciąga spod ostrzału

lucyna z kamilą planują lekcje polskiego

beata i ania uczą się ukraińskiego

trochę cię odciążę mówi marta

a ty spokojnie

rozkładaj

kanapę

4.

rozkładam kanapę

i obiad podaję w środku nocy

na talerzach

niebiesko-żółtych

5.

rozkładam kanapę

a z okna zwisają mi flagi-zasłony

(od ołesi i saszka

jeszcze z majdanu)

6.

rozkładam kanapę

dla dwóch milionów gości

z ukrainy

7.

rozkładam kanapę

z widokiem na

pokój

Warszawa, 19.03.2022

*

Aneta Kamińska (1976) – poetka i tłumaczka poezji ukraińskiej, ale przede wszystkim NASZA babińcowa tłumaczka. Dzięki niej

możecie od początku powstania strony czytać wiersze ukraińskich i rosyjskich poetek.

Dlatego dzisiaj, w ŚWIATOWY DZIEŃ POEZJI, to jej wiersz ukazuje się na naszej stronie - wszystkiego najlepszego Aneto!

Aneta Kamińska, jest autorką książek poetyckich: „Wiersze zdyszane” (2000), „zapisz zmiany” (2004), „czary i mary (hipertekst)” (2007), „autoportret z martwą naturą. ostatnie wiersze nazara honczara napisane przez anetę kamińską” (2018, nominacja do Nagrody Nike 2019), „więzy krwi” (2018) oraz „czernowitz czarowidz” (2021). Wydała wybory przekładów wierszy: Nazara Honczara „Gdybym” (2007), Hałyny Tkaczuk „Ja ta inszi krasuni/ Ja i inne piękności” (2011), Chrystii Wenhryniuk „Dowhi oczi/ Długie oczy” (2013), Borysa Humeniuka „Wiersze z wojny” (2016), Lubow Jakymczuk „Morele Donbasu” (2018), Julii Stachiwskiej „Wszystkie możliwe rzeczy” (2019, nagroda „Literatury na Świecie” za przekład), Wasyla Hołoborodki „Tęcza na murze” (2020, nominacja do ukraińskiej Nagrody Drahomana za przekład), Emmy Andijewskiej „Atrakcje z orbitami i bez” (2021), prozę poetycką Olafa Clemensena „Lato ATO” (2020) oraz trzy autorskie antologie: „Cząstki pomarańczy. Nowa poezja ukraińska” (2011), „30 wierszy zza granicy. Młoda poezja ukraińska” (2012) oraz „Wschód – Zachód. Wiersze z Ukrainy i dla Ukrainy” (2014).